Charakterystyka terenu

 

 

Zalew Przeczycko-Siewierski leży w północnej części województwa śląskiego na terenach należących administracyjnie do gmin Siewierz i Mierzęcice. Obejmuje on miejscowości: Siewierz, Przeczyce, Boguchwałowice, Duże Chmielowskie i Tuliszów. Pod względem fizyczno-geograficznym leży on w mezoregionie Garbu Tarnogórskiego, a w makroregionie Wyżyny Śląskiej. Fundament geologiczny tej wyżyny stanowią węglonośne skały karbońskie, na których dolomity i środkowotriasowe wapienie tworzą wyniesienia Chełmu, Garbu Tarnogórskiego, Pagóry Jaworznickie. Pagórkowaty teren Wyżyny Śląskiej charakteryzuje się na ogół przewagą gruntów piaszczystych pochodzenia dyluwialnego i skałami wapiennymi w podłożu oraz z licznymi źródłami typu wywierzyska.

Garb Tarnogórski przedstawia płytę wapienia muszlowego (środkowy trias) o powierzchni około 1010 km2, wznoszącą się od 340-380 m n.p.m. i opadającą progiem tektoniczno-denudacyjnym w stronę zagłębia węglowego (Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego). W budowie Garbu Tarnogórskiego bierze udział dolomit kruszconośny, zawierający gniazda rud cynku i ołowiu. Pod względem geologicznym obszar, na którym znajduje się Zalew Przeczycko-Siewierski, jest wytworem kilku okresów geologicznych: dewońskiego, karbońskiego, permskiego, triasowego, jurajskiego i czwartorzędowego. Górotwór Siewierski budują dwa piętra geologiczne: starsze - paleozoiczne (dewon, karbon, perm) oraz młodsze - mezozoiczne (trias, jura). Utwory starsze - dolomity układają się w tym rejonie pasmowo. Warstwy młodsze występują w postaci płyty triasowo-jurajskiej. Rozcięta jest ona siecią uskoków, które lokalnie wykazują znaczne spady. W efekcie lokalnych zafałdowań i uskoków warunkujących istnienie wyniesień na powierzchni terenu występują skały dolomitowo-wapienne (dewon, trias, jura) oraz iły. Utwory czwartorzędowe zalegając na powierzchni terenu przykrywają utwory tektoniki hercyńskiej. Tworzą one pokłady piasków, glin, iłów o niewielkiej miąższości. Krajobraz tego terenu tworzy na południu Kraina Wzgórz Zagłębiowskich, wytworów triasowych ( średniej wysokości 340 m n.p.m.), które mają walor zabytków przyrodniczych. Są to między innymi: Góra Świętej Doroty, Wzgórze Gołonoga, Góra Siewierska, Sulików, Tuliszów. Na północy zaś falista wyżyna piasków i glin czwartorzędowych poprzecinana jest płaskodennymi dolinami rzek: Warty, Czarnej Przemszy, Mitręgi, Brynicy, Małej Panwi.

 

W okresie szczytowym liczba mieszkańców ogółem przewyższa liczbę stałych mieszkańców.

Jest to możliwe dzięki dobrze rozwiniętej sieci komunikacyjnej typu miejskiego w kierunkach: Piekary Śląskie, Bytom, Tarnowskie Góry, Będzin, Katowice . Linie te są regularne, całoroczne możliwe do szybkiej reorganizacji i koniecznego przystosowania, bowiem gmina jest członkiem organu będącego organizatorem komunikacji pasażerskiej (Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej Tarnowskie Góry). Atrakcyjność obszaru jest spowodowana głównie przez walory środowiskowe (swoisty mikroklimat jak i bliskość i dostępność). Warunki wypoczynku Gmina stara się sukcesywnie polepszać poprzez rozwój infrastruktury w tym wodociągowej jak i drogowej. Pięknie położona gmina wśród lasów i zalewu ma szansę nie tylko na rozwój sektora usług, ale także turystyki.

 

Klimat

 

 

Według rejonizacji klimatycznej teren zbiornika należy do regionu wyżyn środkowych (Kraina Śląsko-Krakowska) o dość dużym zróżnicowaniu klimatów lokalnych i dominacji cech kontynentalnych.

Według rejonizacji rolniczo-klimatycznej obszar należy do dzielnicy częstochowsko-kieleckiej stosunkowo bogatej w opady z okresem wegetacyjnym trwającym 210-220 dni.

Analizy przeprowadzone w latach 1881-1930 i 1951-1960 wykazały, że średnia temperatura roczna na tym terenie wynosi +7,5°C.

Liczba dni gorących w ciągu roku wynosi 29,7 zaś mroźnych 37,3. Opady atmosferyczne na terenie gminy Siewierz przekraczają średnie wartości dla terenu Polski i wynoszą 681 mm/m2. Duża częstość i wielkość opadów wpływa korzystnie na samooczyszczanie się atmosfery.

Zbiornik zaporowy Przeczyce ma swój udział w modyfikacji klimatu lokalnego w dolinie Czarnej Przemszy. Ma to odzwierciedlenie w podwyższeniu średnich rocznych temperatur powietrza o 0,2-0,3°C, obniżeniu średnich rocznych minimów o 0,1-0,2°C oraz przedłużeniu okresu bezprzymrozkowego. Ogólnie zalew łagodzi warunki termiczne.

 

Historia zbiornika

 

 

Zbiornik zaporowy Przeczyce nazywany też Zalewem Przeczycko-Siewierskim, powstał w latach 1959-1961 w wyniku spiętrzenia wód Czarnej Przemszy wałem ziemno-betonowym, tworzącym zaporę o długości 400 i wysokości 14 metrów. Zapora usytuowana jest w miejscowości Przeczyce. Powierzchnia zbiornika wynosi 4,7 km2 a pojemność całkowita 21 mln m3. Długość zalewu wynosi około 9 km, a jego szerokość waha się w granicach kilkuset metrów. Największa głębokość (przy zaporze) wynosi około 11 metrów. Zalew zasilany jest wodami Czarnej Przemszy oraz licznymi potokami i źródłami znajdującymi się na jego dnie. Zaobserwowany średni wieloletni przepływ wody 1,86 m3/s pozwala zaliczyć ten zbiornik do typu limnicznego. Powierzchnia zlewni Czarnej Przemszy (bez dopływu Brynicy) wynosi około 524 km2, w tym zlewnia zbiornika stanowi mniej więcej połowę tej powierzchni. Piaszczysto-muliste a nawet muliste dno występuje w obrębie koryta rzeki. Generalnie dno zalewy ma charakter piaszczysty.

Zbiornik poza funkcją retencyjną stanowi rezerwuar wody dla potrzeb przemysłu (głównie elektrowni Łagisza) oraz jest miejscem sobotnio-niedzielnych i urlopowych wyjazdów dla mieszkańców Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego.

 

Zanieczyszczenie środowiska

 

 

Teren, na którym usytuowany jest Zbiornik Zaporowy Przeczyce, leży pomiędzy dwoma obszarami ekologicznego zagrożenia: myszkowsko-zawierciańskim i Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym. Pomimo, iż występuje tu mała imisja lokalna, powietrze tego regionu nie jest zanieczyszczone, za co odpowiedzialne są wiatry wiejące przeważnie z kierunków SW i S.

Badania przeprowadzone w latach 1986-94 wykazały podwyższone przewodnictwo wody opadowej oraz zanieczyszczenia pyłowe (podwyższone zawartości wapnia).

 

Historia okolicy

 

Mierzęcice, Toporowice, Przeczyce, Boguchwałowice, ale również Zakamień, Pałęczek, Dąbrowska - to nazwy, które funkcjonują w naszym języku od dawna. Stanowią one prawdziwe źródło informacji o naszej okolicy. Powstawały samorzutnie, często na skutek chwilowego skojarzenia. Tworzyli je pierwsi osadnicy, fundatorzy i założyciele osad. Zazwyczaj natchnienie czerpali z rzeczy dobrze im znanych i bliskich sercu - nazw zawodów, zwierząt, drzew, imion i nazwisk. Nazwy miejscowe w naszej gminie są najczęściej pochodzenia patronomicznego z zakończeniem -yce, -ice, co oznacza, że ich początki sięgają nierzadko czasów plemiennych, kiedy to rodzina skupiała się wokół założyciela rodu.

 

Dzieje naszych ziem sięgają jednak znacznie głębiej niż wskazuje na to pochodzenie nazw miejscowości. Chociaż trudno określić, kiedy to po raz pierwszy pojawił się tutaj i osiedlił człowiek, to jednak materiał badawczy pozwala sądzić, że miało to miejsce około 180 tysięcy lat p.n.e., a więc wcześniej niż w innych regionach kraju. Nieco więcej można powiedzieć o przedstawicielach tzw. kultury łużyckiej, która wykształciła się około roku 1300 p.n.e.. Największego odkrycia dokonano w 1961 roku w Przeczycach, gdzie natrafiono na bardzo stare i rozległe cmentarzysko liczące 877 grobów, w których znaleziono wiele przedmiotów codziennego użytku m.in. instrument muzyczny tzw. fletnię Pana, jedyną pochodzącą z tego okresu na terenie Europy Środkowej.

Nasi przodkowie zajmowali się przede wszystkim hodowlą zwierząt, w mniejszym stopniu uprawą roli. Wyspecjalizowali się w zakresie: garncarstwa, tkactwa, kamieniarstwa, obróbki drewna.

 

We wczesnym średniowieczu obszar naszej gminy znajdował się w granicach dużego i silnego państwa Wiślan, potem należał administracyjnie do ziemi krakowskiej.

Wraz ze statutem Bolesława Krzywoustego z roku 1138 rozpoczął się proces przechodzenia Siewierza i okolic z rąk do rąk.

 

Najstarsza wzmianka historyczna dotycząca miejscowości w naszej gminie odnosi się do Najdziszowa wymienionego w 1224 roku jako jeszcze Najdzieszów. W 1266r. Paweł-biskup krakowski nadał dziesięcinę kościołowi w Mikołowie od wszystkich kmieci z Przeczyc, Toporowic i Targoszyc. Istnienie tych miejscowości zostało potwierdzone w przywileju książąt cieszyńskich z roku 1357, w którym wymienia się dodatkowo Mierzęcice. W roku 1422 istniało na pewno Sadowie, w 1438 Boguchwałowice, w 1443 Nowa Wieś.

 

Od roku 1443 Siewierz a wraz z nim miejscowości naszej obecnej gminy Mierzęcice stały się własnością kolejnych biskupów krakowskich, aż do roku 1790, kiedy to tzw. klucz siewierski został włączony do Rzeczpospolitej.

 

Rozwojowi tych miejscowości sprzyjał m.in. fakt usytuowania ich przy tak ważnych szlakach komunikacyjnych, jak droga na Śląsk prowadząca przez Przeczyce i Toporowice oraz od Czeladzi do Siewierza.

 

Podstawowym zajęciem ludności było rolnictwo, praca w folwarkach, własnych gospodarstwach. Hodowano bydło, owce, drób. Największym inwentarzem cieszył się folwark Topór w Toporowicach. W okresie pańszczyźnianym rozwinęło się tzw. rzemiosło zagrodowe. Warto tu wspomnieć o garncarzach z Mierzęcic, którzy oddawali swe wyroby do zamku siewierskiego. Jeżeli chodzi o obiekty przemysłowe to należy niewątpliwie wymienić młyny w Boguchwałowicach i Przeczycach, tartak w Boguchwałowicach i papiernię w Przeczycach.

 

W średniowieczu podstawą rozwoju miejscowego górnictwa i hutnictwa stały się okoliczne lasy, które kryły pod swą powierzchnią rudy żelaza. W Mierzęcicach odkryto np. ślady XII lub XIII - wiecznych robót górniczych.

 

Po roku 1790 Mierzęcice z sąsiednimi wioskami weszły w skład tzw. Nowego Śląska i stały się pruską prowincją, zaś na mocy układu w Tylży z 1807r. wraz z powiatem siewierskim zostały przyłączone do Księstwa Warszawskiego, a po jego upadku do Królestwa Polskiego. Rozpoczęły się lata podlegania wpływom rusyfikacyjnym. W 1866 roku zniesiono dawny podział administracyjny, dzieląc kraj na 10 guberni, a te na powiaty. Na mocy aktów prawnych wyodrębniono powiat będziński z olkuskiego, w jego skład weszła gmina Sulików z Mierzęcicami i okolicznymi wioskami.

 

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. władze polskie zachowały na terenie dawnego zaboru rosyjskiego istniejący podział administracyjny. Dopiero z dniem 1 stycznia 1927 roku z powiatu będzińskiego wyłączono m.in. gminę Mierzęcice i wcielono do nowoutworzonego powiatu zawierciańskiego.

 

Po II wojnie funkcjonowały dwie gromady skupiające po 20 miejscowości:

 

*

 

Przeczyce ( Przeczyce, Boguchwałowice, Boguchwałowice II, Toporowice, Mrowiniec, Skotnica, Stara Wieś, Podmłynie, Zarzecze, Pasieka Zakamień, Komorne, Dąbrowska, Gostów, Pałęczek, Gaj, Sławniów, Przymiarka, Pustkowie Górnicze, Biała )

*

 

Mierzęcice ( Sadowie I i II, Najdziszów, Nowa Wieś, Targoszyce, Zawada, Zendek, Strąków, Przy Szosie, Przy Kościele, Łubne, Niwiska, Zadzień, Godowa, Pasternik, Dąbrówka,Ostrowy, Mierzęcice-stacja kolejowa, pustkowie Niedźwiadek ).

 

 

1 stycznia 1973r. z tych dwóch gromad utworzono Gminę Mierzęcice, w skład której weszło 9 jednostek osadniczych, które tworzą 8 sołectw: Mierzęcice, Nowa Wieś, Najdziszów, Sadowie, Zawada, Przeczyce, Boguchwałowice, Toporowice. W latach siedemdziesiątych nastąpiła również zmiana podziału administracyjnego kraju. Zmiana polegała na likwidacji powiatów i utworzeniu nowych województw. W ten sposób powstał dwustopniowy system administracyjny kraju.

 

 

Zmiany ustrojowe zapoczątkowane w Polsce w 1990r. znalazły swój wyraz także w sferze administracyjno publicznej. Dnia 27 maja 1990r. w całym kraju odbyły się pierwsze wybory samorządowe, dając początek władzy samorządowej, która zajmuje się do dziś wszystkimi najważniejszymi sprawami lokalnej społeczności. Cała społeczność lokalna uzyskała podmiotowość. Dzięki posiadaniu osobowości prawnej, gmina może mieć swój własny majątek, swobodnie nim gospodarować i podejmować zobowiązania.